Tez-tez verilən suallar

Ağrı iki həftədən çox davam edirsə, hərəkət məhdudlaşırsa, oynaq şişirsə və ya yeriyərkən çətinlik yaranırsa, müraciət etmək məsləhətdir. Zədədən sonra ayağa dura bilmirsinizsə, forma pozulubsa və ya güclü şişkinlik varsa, gecikdirmədən həkimə göstərilməlidir. Şikayət uzun sürdükcə müalicə də çətinləşə bilər. Səbəbi yalnız müayinə ilə dəqiqləşdirmək mümkündür.

Əvvəlki rentgen, MRT və KT şəkillərini, disklərini və yazılı cavablarını gətirin. İstifadə etdiyiniz dərmanların siyahısı, keçirilmiş əməliyyatlar barədə arayışlar və analiz cavabları da faydalıdır. Dizi və ya ayağı rahat açmaq üçün gen paltar geyinin. Şikayətin nə vaxt başladığını yadda saxlamağınız müayinəni asanlaşdırır.

Rentgen sümüyü göstərir: sınıq, oynaq aralığının daralması, deformasiya və protezin vəziyyəti rentgendə daha yaxşı görünür. MRT isə yumşaq toxumaları, yəni bağları, menisk, vətər və qığırdağı göstərir. Hansının lazım olduğu şikayətə və müayinə nəticəsinə görə fərdi seçilir. Bəzən hər ikisi bir-birini tamamlayır.

Bəli, ikinci rəy almaq xəstənin haqqıdır və heç bir problem yaratmır. Xüsusən əməliyyat təklif olunanda, müxtəlif üsullar müzakirə olunanda və ya şübhəniz qalanda ikinci rəy faydalı olur. Bunun üçün mövcud şəkilləri və cavabları özünüzlə gətirin. Məqsəd qərarı sizin üçün aydın və başa düşülən etməkdir.

Xeyr. Ortopedik şikayətlərin böyük hissəsi dərman, fizioterapiya, məşq proqramı, ortez və həyat tərzi dəyişikliyi ilə idarə oluna bilər. Əməliyyat adətən konservativ müalicə nəticə vermədikdə, ciddi zədə və ya deformasiya olduqda müzakirə edilir. Qərar müayinə, şəkillər və gündəlik həyat tələbləriniz nəzərə alınaraq fərdi verilir.

Narahatlıq yarandığı hər yaşda göstərmək olar. Yenidoğulmuşda bud-çanaq oynağının müayinəsi erkən aparılır. Uşaq axsayırsa, ayağı içəri baxırsa, ayaqları əyri görünürsə, tez yorulursa və ya ağrıdan şikayət edirsə, gözləmək lazım deyil. Böyümə dövründə bir çox hal öz-özünə düzəlir, lakin bunu yalnız müayinə ilə ayırd etmək mümkündür.

İlk günlərdə dizi yükdən azad edin, buz kompresi qoyun və ağrı verən hərəkətlərdən çəkinin. Şişkinlik varsa ayağı bir qədər yuxarı qaldırın. Ağrı bir neçə gündə azalmırsa, diz kilidlənirsə, boşalma hissi və ya güclü şişkinlik varsa, müayinə lazımdır. Səbəb menisk, bağ, qığırdaq və ya artroz ola bilər.

Artroz oynaq qığırdağının zamanla nazilməsi və oynağın aşınmasıdır. Qığırdağı əvvəlki halına qaytarmaq mümkün deyil, lakin ağrını azaltmaq və gedişi yavaşlatmaq üçün müalicə variantları var: çəki nəzarəti, uyğun məşqlər, fizioterapiya, dərman və bəzi hallarda oynaqdaxili müalicə. Mərhələ ağırlaşdıqda cərrahi variantlar müzakirə olunur.

Oynağa zərbə salmayan hərəkətlər daha uyğundur: üzgüçülük, velosiped, düz səthdə gəzinti və su içində məşqlər. Bud əzələlərini gücləndirən məşqlər dizin yükünü azalda bilər. Sıçrayış, dərin çöməltmə, sürətli dönmə və uzun pilləkən enişi ağrını artıra bilər. Proqram mərhələyə və ümumi vəziyyətinizə görə fərdi qurulmalıdır.

Oynaqdaxili müalicə bəzi xəstələrdə ağrını azalda və hərəkəti asanlaşdıra bilər. Nəticə artrozun mərhələsindən, oynaqdakı iltihabdan və ümumi vəziyyətdən asılıdır, ona görə hamıda eyni olmur. Bu üsul aşınmış qığırdağı bərpa etmir. Uyğun olub-olmadığı müayinə və rentgen nəticəsinə əsasən fərdi qərarlaşdırılır. Müalicədən sonra oynağı bir neçə gün ağır yükdən qorumaq tövsiyə olunur.

Bəli. Yeriyərkən və pilləkən qalxarkən diz bədən çəkisindən qat-qat çox yük daşıyır, ona görə artıq kiloların azalması ağrını yüngülləşdirə bilər. Çəki nəzarəti müalicənin əsas hissələrindən biridir. Buna əzələ gücləndirici məşqlər əlavə olunanda nəticə daha yaxşı olur. Rejim həkimlə birlikdə müəyyən edilməlidir.

Ağrı, şişkinlik və kilidlənmə olmadan eşidilən səslər çox vaxt narahatlıq doğurmur və oynağın normal hərəkəti ilə bağlı ola bilər. Səs ağrı, şişmə, boşalma hissi və ya hərəkət məhdudluğu ilə birlikdədirsə, müayinə lazımdır. Belə hallarda menisk və ya qığırdaq problemi araşdırılır. Dəqiq səbəb yalnız müayinədən sonra bilinir.

Endoprotez adətən artroz irəli mərhələyə çatanda, ağrı gecələr də davam edəndə, gəzinti məsafəsi qısalanda və dərman, fizioterapiya kimi üsullar kifayət etməyəndə müzakirə olunur. Qərar təkcə rentgenlə deyil, şikayətlərin gündəlik həyata təsiri ilə birlikdə verilir. Yaş, ümumi sağlamlıq və gözləntiləriniz də nəzərə alınır.

Dəqiq rəqəm heç kimə əvvəlcədən deyilə bilməz. Ədəbiyyatda müasir protezlərin böyük hissəsinin uzun illər işlədiyi bildirilir, lakin müddət yaşdan, çəkidən, fəaliyyət səviyyəsindən, sümüyün keyfiyyətindən və gündəlik yükdən asılıdır. Artıq çəkidən qaçmaq, ağır işdən və zərbəli idmandan çəkinmək faydalıdır. Nəzarət müayinələri vaxtında aparılmalıdır.

Bir çox halda ayağa qalxmaq və dəstəklə addımlamaq əməliyyatdan sonrakı ilk günlərdə başlanır. İlk həftələrdə qoltuqağacı və ya xüsusi yeriş dəstəyi istifadə oluna bilər. Yükün miqdarı və dəstəyin nə qədər saxlanacağı əməliyyatın növünə, sümüyün vəziyyətinə və gedişata görə hər xəstə üçün ayrıca müəyyən edilir. Reabilitasiya proqramına riayət vacibdir.

Bəzi hallarda mümkündür, lakin bu hər xəstə üçün uyğun deyil. İki oynağın eyni anda əməliyyatı ürək, ağciyər, qan itkisi və reabilitasiya baxımından daha çox yük deməkdir. Ümumi sağlamlıq, yaş, analiz nəticələri və ev şəraitiniz qiymətləndirilir. Mərhələli və ya eyni vaxtda variantın seçimi müayinədən sonra birlikdə müzakirə olunur.

Aşağıdakılardan biri varsa gecikdirməyin: yara ətrafında artan qızartı, istilik və ya axıntı; yüksək hərarət və üşütmə; bir baldırda yeni yaranan ağrı, şişkinlik və gərginlik; təngnəfəslik və ya sinə ağrısı; azalmaq əvəzinə artan ağrı; ayağın üzərinə basa bilməmək. Bunlar infeksiya və ya laxtalanma əlaməti ola bilər və vaxtında müdaxilə tələb edir.

Verə bilər. Aeroport və bəzi binalardakı detektorlar protezdəki metala reaksiya verə bilər, lakin bu təhlükəsizlik yoxlaması üçün adi haldır. Keçidə yaxınlaşanda əməliyyat keçirdiyinizi bildirmək kifayət edir. İstəsəniz, əməliyyat barədə arayışı və ya çıxarışı özünüzlə saxlaya bilərsiniz. Protez detektorun təsirindən zərər görmür.

Bir çox halda mümkündür, lakin növü seçilməlidir. Gəzinti, üzgüçülük, velosiped və yüngül fitness adətən yaxşı qarşılanır. Qaçış, sıçrayış, kontaktlı idman və oynağa təkrar zərbə salan hərəkətlər protezin ömrünə mənfi təsir göstərə bilər. İcazə verilən fəaliyyət səviyyəsi əməliyyatın növünə və bərpa gedişinə görə fərdi müəyyən edilir.

Müddət sınığın yerinə, növünə və yaşa görə dəyişir. Uşaqlarda sümük daha tez qovuşduğu üçün müddət qısa, yaşlılarda isə uzun ola bilər. Ümumi olaraq bir neçə həftədən bir neçə aya qədər dəyişən aralıqdan söhbət gedir. Dəqiq müddət nəzarət rentgenlərindəki qovuşma gedişinə baxılaraq fərdi müəyyən edilir.

Gipsin altına heç bir əşya, məftil, karandaş və ya kirşan salmayın; dəri zədələnə və infeksiya yarana bilər. Qaşınma çox vaxt keçicidir, sərin hava üfürmək rahatlıq verə bilər. Gipsi islatmayın. Kəskin ağrı, güclü iy, axıntı, barmaqlarda keyimə, göyərmə və ya şişkinlik varsa, dərhal həkimə müraciət edin.

Qovuşma gecikirsə və ya yanlış vəziyyətdə baş verirsə, ağrı, əyrilik, qısalıq və hərəkət məhdudluğu qala bilər. Səbəb siqaret, şəkərli diabet, infeksiya, qan dövranı problemi və ya sınıq nahiyəsinin həddindən artıq hərəkəti ola bilər. Bu hal nəzarət rentgenlərində erkən görünür. Sonrakı addım vəziyyətə görə fərdi planlaşdırılır.

Hər zaman yox. Bir çox halda metal implantlar bədəndə qala bilər və narahatlıq yaratmır. Çıxarılma dəri altında batma, ağrı, dərinin qıcıqlanması, infeksiya və ya uşaqlarda böyümə ilə bağlı səbəblərdən müzakirə olunur. Qərar sınığın tam qovuşduğu təsdiqləndikdən sonra, şikayətləriniz və rentgen nəzərə alınmaqla fərdi verilir.

Təkrar rentgen sınığın vəziyyətinin dəyişmədiyini və qovuşmanın gedişini yoxlamaq üçün lazımdır. İlk həftələrdə sümük parçaları yerini dəyişə bilər, buna görə nəzarət daha sıx aparılır. Şəkillərin nəticəsinə görə gipsin müddəti, yük verilməsi və məşqlərin başlama vaxtı dəqiqləşdirilir. Çəkilmə sayı hər xəstədə fərqli olur.

Bu, sınığın yerindən və işinizin ağırlığından asılıdır. Masa arxasında işləyənlər adətən daha tez, ağır fiziki iş və uzun ayaqüstü fəaliyyət isə daha gec bərpa olunur. Nəqliyyat idarə etmək üçün ayrıca icazə tələb olunur. Qayıdış vaxtı nəzarət müayinəsində, qovuşma və hərəkət səviyyəsi qiymətləndirildikdən sonra fərdi deyilir.

Kiçik yaşda ayaq qövsünün az görünməsi çox vaxt normaldır və uşaq böyüdükcə forma dəyişir. Ağrı yoxdursa, uşaq rahat qaçırsa və ayaq elastikdirsə, adətən izləmə kifayət edir. Ağrı, tez yorulma, ayaqqabının bir tərəfdən çox yeyilməsi və ya sərt ayaq varsa, müayinə lazımdır. Ortopedik dəstək fərdi qərarlaşdırılır.

Böyümə zonası uşaq sümüyünün uzanmasını təmin edən qığırdaq təbəqəsidir. Bu nahiyədəki sınıqlar diqqət tələb edir, çünki düzgün izlənmədikdə sümüyün uzunluğuna və istiqamətinə təsir edə bilər. Bu səbəbdən uşaqlarda müalicədən sonra nəzarət müayinələri bir müddət davam etdirilir. Yanaşma sınığın tipinə və uşağın yaşına görə fərdi seçilir.

Barmaqları gündə bir neçə dəfə yoxlayın: rəngi, istiliyi və hərəkəti normal olmalıdır. Gipsi islatmayın, altına oyuncaq və ya kiçik əşyalar salmayın. Uşaq gecə ağrıdan yatmırsa, barmaqlar göyərirsə, şişirsə, keyiyirsə və ya gips sınıb-yumşalıbsa, gözləmədən əlaqə saxlayın. Qol gipsində əli ürək səviyyəsindən bir qədər yuxarı saxlamaq faydalıdır.

Bir çox halda bəli, lakin növü və yükü uyğunlaşdırılmalıdır. Üzgüçülük, velosiped və yaşa uyğun ümumi hərəkət oyunları adətən faydalıdır. Ağrı yaradan, təkrarlanan zərbə və ya həddindən artıq yük verən məşqlər dayandırılmalıdır. Uşaq məşq zamanı axsayırsa və ya ağrıdan şikayət edirsə, davam etmədən əvvəl müayinə olunmalıdır.

Kiçik yaşlarda ayağın içəri baxması tez-tez rast gəlinir və bir çox uşaqda böyümə ilə birlikdə azalır. Səbəb ayağın özündən, baldırdan və ya bud sümüyünün dönməsindən qaynaqlana bilər. Uşaq tez-tez büdrəyirsə, ağrıdan şikayət edirsə, bir tərəf daha çox fərqlənirsə, müayinə lazımdır. İzləmə və ya müalicə qərarı fərdi verilir.

Dirsək nahiyəsi uşaqlarda damar, sinir və böyümə zonasına yaxın olduğu üçün diqqətlə qiymətləndirilir. Yerdəyişməli sınıqlarda düzəldilmə və sabitləşdirmə tələb oluna bilər. Zədədən sonra barmaqlarda keyimə, güclü şişkinlik, rəng dəyişməsi və ya hərəkət itkisi varsa, vaxt itirmədən müraciət edin. Müalicə üsulu sınığın tipinə görə fərdi seçilir.

Artroskopiya oynağın kiçik kəsiklərdən kamera ilə yoxlanması və müalicəsi üsuludur. Kamera görüntünü ekrana ötürür, incə alətlərlə menisk, bağ və qığırdaq problemləri üzərində işləmək mümkün olur. Kəsiklər kiçik olduğu üçün toxuma zədələnməsi az olur. Bu üsulun uyğun olub-olmadığı müayinə və MRT nəticəsinə əsasən fərdi müəyyən edilir.

Xeyr. Cırılmanın yeri, ölçüsü, tipi və yaşınız müalicəni dəyişir. Kiçik cırılmalarda istirahət, fizioterapiya və əzələ gücləndirici məşqlər kifayət edə bilər. Diz kilidlənirsə, təkrar boşalırsa və ya ağrı davam edirsə, artroskopiya müzakirə olunur. Mümkün olduqda menisk toxumasını qorumaq üstün tutulur. Seçim müayinədən sonra birlikdə edilir.

Qayıdış vaxtı tək bir rəqəmlə deyilmir. Ədəbiyyatda bərpa prosesi adətən aylarla ölçülür və mərhələlərlə aparılır: şişkinliyin azalması, hərəkət həcminin bərpası, əzələ gücü, tarazlıq və idmana xas hərəkətlər. Qayıdış üçün müəyyən meyarlara çatmaq lazımdır. Vaxt yalnız müayinə və testlərin nəticəsinə görə fərdi deyilir.

İlk 48 saatda ayağı dincə qoyun, buz tətbiq edin, elastik sarğı ilə yüngül sıxın və ayağı yuxarı qaldırın. Ayaq üstünə basa bilmirsinizsə, sümük üzərində nöqtəvi ağrı varsa və ya güclü şişkinlik və göyərmə əmələ gəlibsə, sınığı istisna etmək üçün müayinə lazımdır. Təkrarlanan burxulmalar ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Təkrarlanan çıxıq oynağı saxlayan strukturların zədələndiyini göstərə bilər. Hər yeni çıxıq qığırdaq və sümük üzərində əlavə zədə yarada bilər, ona görə müayinə gecikdirilməməlidir. Qiymətləndirmədə rentgen və çox vaxt MRT istifadə olunur. Fizioterapiya, fəaliyyət tənzimi və ya cərrahi bərpa variantları yaşa, idmana və zədənin tipinə görə fərdi müzakirə edilir.

Bir çox halda xəstə qısa müddətdə ayağa qalxır, lakin bərpa əməliyyatın həcmindən asılıdır. İlk günlərdə şişkinliyin azaldılması, hərəkət məşqləri və ağrı nəzarəti ön planda olur. Sonra əzələ gücləndirmə mərhələsi başlayır. Yük vermə, avtomobil idarəsi və idmana qayıdış vaxtları müayinə nəticəsinə görə hər xəstə üçün ayrıca müəyyən edilir.